सोन्याचं सराफाचं बिल कसं वाचायचं

सोन्याच्या दागिन्याचं बिल म्हणजे पाच-सहा आकड्यांचा गुणाकार आणि बेरीज. प्रत्येक ओळ काय आहे हे कळलं की तुम्ही एकूण रक्कम मिनिटभरात स्वतः तपासू शकता, आणि एक दुकान दुसऱ्यापेक्षा नेमकं कुठे महाग आहे हेही दिसतं.

ओळी, क्रमाने

एकूण वजन (ग्रॉस). काट्यावरचा दागिना, ग्रॅममध्ये, सहसा दोन-तीन दशांशांपर्यंत. खडे, मीनाकाम, लाख आणि सोनं नसलेले भाग त्यासोबत तोलले जातात.

निव्वळ वजन (नेट). एकूण वजन वजा खडे आणि सोनं नसलेले भाग. याच वजनावर तुम्ही सोन्याचा दर देता. जड खडे असलेल्या दागिन्याचं निव्वळ वजन एकूण वजनापेक्षा बरंच कमी असू शकतं, त्यामुळे खडे बसवलेल्या दागिन्याच्या बिलावर फक्त एकूण वजन असेल तर विचारायलाच हवं.

शुद्धता. सोन्याची फाइननेस, कॅरेट आणि आकड्यात: 22K916, 18K750, 14K585 किंवा 24K999. आकडा म्हणजे हजारी शुद्ध सोन्याचे भाग. दागिन्यावरचा BIS हॉलमार्क तीच ग्रेड दाखवतो, त्यामुळे बिल आणि हॉलमार्क जुळायलाच हवेत.

प्रति ग्रॅम दर. त्या दिवशी त्या शुद्धतेसाठी दुकान लावत असलेला सोन्याचा दर. बहुतेक दुकानं 22K चा दर प्रति ग्रॅम किंवा प्रति 10 ग्रॅम सांगतात; दोन्हींत फक्त दहाचा फरक. बेंचमार्कशी ताडून पाहायची ओळ हीच: IBJA प्रत्येक फाइननेससाठी दिवसातून दोनदा राष्ट्रीय दर प्रकाशित करते, आणि या साइटवरची सोन्याची पानं तो 24K, 22K आणि 18K साठी दाखवतात. दुकानाचा दर सहसा IBJA च्या आकड्यापेक्षा थोडा वर असतो — तो फरक म्हणजे घडणावळीआधीचं, धातूवरचं दुकानाचं मार्जिन.

सोन्याचं मूल्य. निव्वळ वजन × प्रति ग्रॅम दर. बिलावरचं सोन्याचं मूल्य या दोन ओळींच्या गुणाकाराइतकं नसेल, तर विचारा.

घडणावळ. कामाची किंमत, सोन्याच्या मूल्याच्या टक्क्यांत किंवा प्रति ग्रॅम ठरलेली रक्कम. साध्या आणि मशीनने बनवलेल्या दागिन्यांसाठी टक्केवारी सामान्य; हाताने घडवलेल्या आणि खडे बसवलेल्या कामासाठी प्रति ग्रॅम आकार सामान्य. घडणावळ दुकानांमध्ये सोन्याच्या दरापेक्षा कितीतरी जास्त बदलते, म्हणूनच सारख्या वजनाची दोन बिलं हजारो रुपयांनी वेगळी असू शकतात.

घट (वेस्टेज), वेगळी दाखवली असेल तर, ही घडवताना वाया जाणाऱ्या सोन्याचे पैसे घेण्याची जुनी पद्धत आहे. अनेक दुकानं ती घडणावळीतच मिसळतात; ती स्वतंत्र ओळ म्हणून दिसली तर ती कामाच्या किमतीचा भाग आहे आणि तशीच तुलना करावी.

हॉलमार्किंग शुल्क. अ‍ॅसेइंग केंद्रावर प्रत्येक वस्तू हॉलमार्क करण्यासाठी BIS थोडं शुल्क ठरवतं; दुकानं ते प्रत्येक दागिन्यामागे पुढे लावतात.

GST. CBIC च्या दर-सूचीनुसार सोनं आणि सोन्याच्या दागिन्यांवर 3% GST, आणि दागिन्यांच्या जॉब वर्कवर 5%. दुकानं हे एकतर संपूर्ण बिलावर 3% म्हणून लावतात किंवा सोन्यावर 3% आणि वेगळ्या लावलेल्या घडणावळीवर 5%. कसंही असलं तरी कराच्या ओळींनी दर आणि तो ज्यावर लागतो तो आधार सांगायला हवा.

एकूण रक्कम तपासणं

बिलावरचं निव्वळ वजन आणि दर घ्या आणि गुणा: हे सोन्याचं मूल्य. बिलावर लिहिल्याप्रमाणे घडणावळ जोडा (सोन्याच्या मूल्याचे टक्के, किंवा प्रति ग्रॅम × निव्वळ वजन), हॉलमार्किंग शुल्क जोडा, आणि GST लावा. दुकानाची एकूण रक्कम तुमच्यापेक्षा जास्त असेल, तर एखादी ओळ छापलेल्यापेक्षा वेगळ्या पद्धतीने लावली जात आहे — सहसा घडणावळ, जी कधीकधी निव्वळ वजनाऐवजी एकूण वजनावर काढली जाते.

या साइटवरचा सोन्याच्या किमतीचा कॅल्क्युलेटर हे गणित IBJA बेंचमार्कवर करतो: वजन, शुद्धता आणि घडणावळ टाका, आणि तो सोन्याचं मूल्य, घडणावळ, GST आणि एकूण रक्कम दाखवतो. त्या आकड्यात आणि दुकानाच्या एकूण रकमेत जे अंतर आहे ते धातूवरचं दुकानाचं स्वतःचं मार्जिन.

बिलावर नेहमी काय असायला हवं

• दुकानाचा GSTIN आणि बिलाचा क्रमांक व तारीख;
• एकूण आणि निव्वळ वजन, शुद्धता आणि प्रति ग्रॅम दर, प्रत्येक स्वतंत्र ओळीत;
• हॉलमार्कची ओळख (BIS हॉलमार्क आणि HUID ची मार्गदर्शिका पाहा), म्हणजे दागिन्याचा माग काढता येतो;
• घडणावळ ज्या पद्धतीने काढली त्याच पद्धतीने लिहिलेली.

या ओळी असलेलं बिल दागिना नंतर परत विकणंही सोपं करतं: वजन आणि शुद्धता कागदावर असतात, आणि खरेदीदार हॉलमार्क त्यांच्याशी ताडून पाहू शकतो.